„My Country is My Home: Polish Community in the United Kingdom” – wystawa historii polskiej diaspory w Londynie

„My country is my home. Ojczyzna jest moim domem. Mnie w udziale Dom Polski przypadł. To – ojczyzna, a inne kraje są hotele” — Julian Tuwim, Kwiaty Polskie. Nostalgiczne kwiaty polskie — symboliczna metafora różnorodności i bogactwa polskiej kultury — niosą w sobie ładunek tęsknoty i retrospekcji z dzieciństwa. To właśnie one w sposób znaczący otwierają wystawę „My Country is My Home: Polish Community in the United Kingdom”, która od 5 lipca 2025 r. do 26 marca 2026 r. gościć będzie w jakobińskim The Boston Manor House w zachodnim Londynie.

Poemat Tuwima, choć powstały w zupełnie innych okolicznościach, oddaje doświadczenia wielu pokoleń Polaków, którzy znaleźli swoje miejsce na Wyspach Brytyjskich. Wystawa przygotowana pod kuratelą Olgi Topol i Magdaleny Paczochy z Instytutu Piłsudskiego w Londynie podejmuje próbę ukazania różnorodności doświadczeń emigracyjnych polskiej diaspory w Londynie po II wojnie światowej? Na stosunkowo niewielkiej, lecz pięknie odrestaurowanej przestrzeni, prezentuje podróż przez granice czasu, historii i tożsamości.

Od emigracji z przymusu do pobrexitowego osiedlenia

Część wprowadzająca – w formie estetycznych plansz w języku angielskim – przybliża w syntetyczny sposób historię polskich emigrantów w Wielkiej Brytanii. To opowieść długa, wielowymiarowa i pełna zwrotów akcji, a jednocześnie wciąż nie do końca znana nawet wśród samych członków diaspory.

Dowiadujemy się, że pierwsze większe grupy Polaków przybywały do Anglii już w XIX wieku, uciekając przed represjami po rozbiorach i powstaniach. Jednak to wydarzenia XX wieku nadały tej obecności znaczenie, które odczuwamy do dziś. Największa fala emigracji nastąpiła w czasie II wojny światowej – tysiące polskich żołnierzy, lotników i cywilów znalazły się w Wielkiej Brytanii, aby walczyć u boku aliantów. W Londynie działał wówczas Rząd Polski na Uchodźstwie, reprezentujący niepodległą Polskę na arenie międzynarodowej.

Po wojnie wielu Polaków nie miało dokąd wracać – ojczyzna znalazła się w strefie wpływów sowieckich, stając się Polską Rzeczpospolitą Ludową. Ci, którzy pozostali na Wyspach, stworzyli społeczności, które – mimo bólu rozłąki – potrafiły zachować język, tradycję i kulturę.

Kolejny przełom przyniósł rok 2004 i wejście Polski do Unii Europejskiej. Setki tysięcy rodaków przyjechały wówczas do Wielkiej Brytanii w poszukiwaniu pracy i lepszych perspektyw. Dziś Polacy stanowią jedną z największych grup imigranckich w kraju. Według spisu powszechnego z 2021 r. język polski jest najczęściej używanym językiem obcym w Anglii i Walii.

Resztę historii najlepiej opowiadają eksponaty – zdjęcia, wywiady dostępne w interaktywnych ramkach, a nawet przedmioty przypominające asortyment „polskich sklepów”, będących swoistym „Stołem Polskim” XXI wieku. Wśród ekspozycji nie mogło zabraknąć historii polskich mediów – w tym „Dziennika Polskiego” i naszego wydawcy Polskiej Fundacji Kulturalnej – czy grup zawodowych i społecznościowych, które aktywnie aktywizują społeczności w internecie i poza nim.

Polskie życie w Londynie

– Wszystko zaczęło się od rozmów. To one dały początek tej wystawie – mówi kuratorka wystawy Magdalena Paczocha – Historia emigracji polskiej z XX wieku jest dość powszechna. Oczywiście, wszyscy znamy wielkie daty, wielkie bitwy, ale takie codzienne życie Polaków tu w Londynie jest mniej znane.

Brexit wprowadził wiele niepewności, ale polska społeczność nie zniknęła – wciąż jest ważną częścią brytyjskiego życia. Polskie media, szkoły sobotnie, kluby sportowe, parafie i organizacje kulturalne pokazują, że można tu znaleźć namiastkę „prawdziwego domu”. Ten obraz żywej diaspory i jej przedstawicieli można podziwiać na wystawie.

– Sama wystawa jest przygotowana w języku angielsku, bo jej głównym celem jest promocja polskiej historii i polskiej społeczności na Wyspach wśród samych Anglików. Adresowana jest zarówno dla polskiej, jak i angielskiej społeczności – opisuje kuratorka. Organizatorzy chcą, by mieszkańcy Londynu mogli zobaczyć, jak ważną rolę odgrywa polska diaspora w historii miasta, a młodsze pokolenia Polaków – by lepiej zrozumiały los swoich przodków.

Historia Polonii w Wielkiej Brytanii to opowieść nie tylko o odwadze, pracy i determinacji, ale także o codzienności – czasem monotonne, lecz niezbędnej do budowania nowej rzeczywistości. To również dowód na to, że „hotele” mogą stać się miejscami, w których kwitnie polskość – jeśli znajdą się ludzie gotowi o nią dbać.

– Kreatywność i zbiorowy wysiłek sprawiły, że udało się przezwyciężyć pandemiczne i brexitowe trudności. Dziś wystawa współtworzy z odnowionym Boston Manor House przestrzeń ważną dla promocji polskiej społeczności – podkreślają organizatorzy.

Projekt jest efektem wielomiesięcznych spotkań z przedstawicielami Polonii oraz pracy wolontariuszy:
– Zapraszali nas do swoich domów, dzielili się historiami i prywatnymi doświadczeniami, opowiadali o swoich korzeniach i losach rodzin. Jesteśmy im za to ogromnie wdzięczni – mówią współtwórczynie projektu.

Wystawie towarzyszy cykl bezpłatnych warsztatów i prelekcji, w których można uczestniczyć do marca przyszłego roku. Szczegółowy harmonogram i godziny otwarcia znajduje się również na stronie The Boston Manor House. (https://bostonmanorhouse.org/event/my-country-is-my-home-the-polish-community-in-the-united-kingdom/). Organizatorom gratulujemy przedsięwzięcia i zachęcamy do odwiedzenia wystawy.

Wydarzenia towarzyszące wystawie:

• Sobota, 16 sierpnia – Warsztaty wycinanek (tradycyjna polska sztuka papierowa);
• Niedziela, 28 września – Między dwoma światami: Sztuka, tożsamość i doświadczenie Polaków w Wielkiej Brytanii;
• Sobota, 4 października – Warsztaty lepienia pierogów;
• Sobota, 1 listopada – Historie z walizki: W poszukiwaniu domu na polskich ścieżkach emigracyjnych;
• Sobota, 29 listopada – Święto słowiańskich smaków: tradycyjne potrawy i opowieści świąteczne;
• Styczeń (dokładna data wkrótce) – Dziedzictwo i rodzicielstwo: jak wspierać wielojęzyczność w rodzinie;
• Luty (dokładna data wkrótce) – Echa tożsamości: opowieści przez sztukę i głos.