Polska osiąga historyczny rekord długości życia mieszkańców, ale wciąż istnieją wyzwania

Polska odnotowała najwyższą w historii średnią długość życia zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Główny Urząd Statystyczny (GUS) poinformował w najnowszym raporcie, że krajowi udało się zniwelować negatywne skutki pandemii COVID-19 dla trwania życia.

W 2024 roku mężczyźni w Polsce żyli przeciętnie 74,93 roku, natomiast kobiety 82,26 roku. To wzrost o 0,3 roku w porównaniu z rokiem poprzednim. Od 1990 roku długość życia wydłużyła się o 8,7 roku w przypadku mężczyzn oraz o 7 lat w przypadku kobiet. Dane pokazują, że mężczyźni urodzeni w 2019 roku będą żyć średnio aż o 18 lat dłużej niż ich rówieśnicy z połowy XX wieku. W przypadku kobiet ta różnica sięga aż 20 lat.

Pomimo ogólnego postępu, utrzymuje się znaczna dysproporcja między długością życia kobiet i mężczyzn. W 2024 roku kobiety żyły przeciętnie o 7,3 roku dłużej. Różnica ta jest widoczna niemal we wszystkich grupach wiekowych. W latach 1985-2024 śmiertelność mężczyzn poniżej 60. roku życia była średnio 2,6-krotnie wyższa niż kobiet, choć po 60. roku życia różnice te się zmniejszają.

Raport GUS wskazuje także na istotne zróżnicowanie terytorialne. Mężczyźni mieszkający w miastach żyją dłużej niż ci na wsi. Największa różnica występuje w województwie mazowieckim i wynosi 2,2 roku. W przypadku kobiet obraz jest bardziej zróżnicowany regionalnie – w trzech makroregionach dłużej żyją kobiety wiejskie, w czterech – miejskie. Największa różnica, 1,1 roku na korzyść miast, również dotyczy Mazowsza.

Wrocław wyróżnia się największą różnicą między długością życia kobiet i mężczyzn, wynoszącą 7,5 roku. Z kolei subregion katowicki i miasto Łódź należą do obszarów o najkrótszej przeciętnej długości życia, ponad rok poniżej średniej krajowej. Wśród województw, w 2024 roku najkrócej żyli mężczyźni w łódzkim (73,61 roku), najdłużej w małopolskim (76,25 roku). Kobiety najkrótsze życie notowały w województwach łódzkim i śląskim (81,42 roku), a najdłuższe na Podkarpaciu (83,73 roku).

Nie zmieniły się główne przyczyny zgonów. Choroby układu krążenia, nowotwory oraz choroby układu oddechowego odpowiadały łącznie za około 71% wszystkich zgonów w 2023 roku. Choć standaryzowane współczynniki zgonów z powodu chorób serca znacząco spadły od 1992 roku, wciąż odpowiadają za niemal 37% wszystkich zgonów. Nowotwory były przyczyną blisko 27% przypadków śmierci. Przyczyny zewnętrzne, takie jak wypadki czy urazy, odpowiadały za 4,8% zgonów i stanowiły główną przyczynę śmierci mężczyzn przed 45. rokiem życia. W tej grupie wiekowej mężczyźni umierali z tego powodu niemal pięciokrotnie częściej niż kobiety.

COVID-19, który w latach 2020-2021 istotnie wpłynął na długość życia w Polsce, w 2023 roku był przyczyną jedynie 1,1% zgonów. To znaczący spadek w porównaniu z 18% w roku 2021.

Eksperci ostrzegają jednak przed zagrożeniami, które mogą zatrzymać ten pozytywny trend. Wskazują m.in. na gwałtowny wzrost otyłości. W 2019 roku aż 56,8% Polaków miało wskaźnik BMI powyżej normy. W 2023 roku otyłość dotyczyła 24,6% kobiet powyżej 20. roku życia – o 7,4 punktu procentowego więcej niż w 1990 roku, oraz 32,2% mężczyzn, co stanowi wzrost aż o 20,8 punktu.

Kolejnym czynnikiem ryzyka pozostaje zanieczyszczenie powietrza. Długotrwała ekspozycja na pył zawieszony PM2.5 sprzyja rozwojowi chorób układu oddechowego, sercowo-naczyniowego oraz niektórych nowotworów, a w efekcie może znacząco skracać długość życia.

Prognozy Eurostatu, ONZ i GUS wskazują, że średnia długość życia nadal będzie rosła, także w Polsce. Wynika to przede wszystkim z postępu w opiece zdrowotnej, skuteczniejszej profilaktyki oraz radykalnego spadku śmiertelności niemowląt.

Średnia długość życia to nie tylko kluczowy wskaźnik stanu zdrowia społeczeństwa, lecz także parametr wykorzystywany m.in. do obliczania wysokości emerytur. Najnowszy raport GUS „Trwanie życia w 2024 roku” stanowi kontynuację długoterminowych analiz demograficznych i zdrowotnych. Do jego opracowania wykorzystano dane o liczbie zgonów według wieku i liczebności populacji, a także zaawansowane modele statystyczne – m.in. Gamma-Gompertza i TOPALS – które pozwalają na precyzyjne wyliczenia, również dla najstarszych grup wiekowych i regionów.