Z Krakowa do Cambridge. Ewa Paluch odkrywa, jak komórki nadają sobie kształt

Urodziła się w Krakowie, dzieciństwo spędziła we Francji, a dziś kieruje zespołem naukowym na Uniwersytecie Cambridge. Ewa Paluch to jedna z czołowych ekspertek w dziedzinie biologii komórkowej. Bada, jak komórki kontrolują swój kształt – co ma kluczowe znaczenie m.in. w rozwoju chorób nowotworowych.

Nie planowała kariery w biologii. Zaczynała od fizyki – tej czystej, matematycznej, z całkami i równaniami. Ale z czasem coraz bardziej interesowało ją to, jak prawa fizyki przekładają się na to, co dzieje się w żywych organizmach. Najpierw Lyon, potem Paryż, doktorat w Instytucie Curie i pierwsze doświadczenia badawcze – już wtedy zaczęła łączyć fizykę z biologią komórki.

Choć od dziewiątego roku życia mieszkała we Francji, jej droga badawcza zaprowadziła ją także do Niemiec i Polski. W Instytucie Maxa Plancka w Dreźnie prowadziła własną grupę badawczą, a jednocześnie współpracowała z zespołem w Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie. W 2013 roku przeniosła się do Londynu, gdzie przez kilka lat była profesorką biofizyki komórki na University College London.

Od 2019 roku pracuje w Cambridge jako Professor of Anatomy – pierwsza kobieta na tym stanowisku w historii uczelni.

Kiedy komórka traci formę

Badania Ewy Paluch dotyczą czegoś bardzo podstawowego, a zarazem trudnego do uchwycenia: kształtu komórek. A dokładnie – tego, jak komórki go utrzymują, zmieniają i tracą. Na pierwszy rzut oka brzmi to jak temat dla wąskiego grona specjalistów, ale w rzeczywistości ma ogromne znaczenie.

Komórki muszą zmieniać swój kształt, żeby się dzielić, poruszać, reagować na otoczenie. Gdy tracą tę zdolność albo deformują się w sposób niekontrolowany, może to prowadzić do rozwoju chorób, w tym nowotworów.

– Precyzyjna kontrola kształtu komórki jest kluczowa dla jej fizjologii, a deregulacja kształtu komórek leży u podstaw wielu zaburzeń patologicznych, w tym nowotworów. Jednak sposób, w jaki komórki regulują swój własny kształt, pozostaje słabo poznany. Badamy to zagadnienie, stosując interdyscyplinarne podejście łączące biologię molekularną i komórkową, obrazowanie ilościowe, pomiary mechaniczne i modelowanie fizyczne – wyjaśnia prof. Paluch na stronie pdn.cam.ac.uk.

Kierowany przez nią zespół bada m.in. cienką warstwę białek pod błoną komórkową, która odpowiada za mechanikę komórki – jej elastyczność, odporność i ruchliwość.

To właśnie tam, w tej warstwie, odbywają się procesy, które decydują o tym, jak komórka funkcjonuje. Badania prowadzone w laboratorium Paluch pozwalają lepiej zrozumieć nie tylko biologię, ale też możliwe kierunki terapii nowotworów czy chorób związanych z zaburzeniami komórkowymi.

Uznanie bez rozgłosu

W świecie naukowym Ewa Paluch cieszy się ogromnym uznaniem – bez potrzeby robienia medialnego szumu. Jest laureatką prestiżowej Blavatnik Award for Young Scientists UK, zdobywczynią Hooke Medal i Philip Leverhulme Prize. Została także członkinią Europejskiej Organizacji Biologii Molekularnej.

Jej badania wspierają największe brytyjskie i europejskie instytucje naukowe, a lista współpracowników obejmuje ośrodki od Cambridge i Londynu po Zurych, Montreal i Edynburg. Mimo międzynarodowego zasięgu wciąż pracuje nad podstawowymi pytaniami: jak kształt wpływa na życie komórki – i co może nam to powiedzieć o nas samych.